Nitrogliserin Nedir ?

Bu ismi aslında filmlerde çok sık duymuşsunuzdur. Bu patlayıcı yaklaşık 150 senelik bir üne sahiptir. Üstelik yapımı da kolay olduğu için bu özelliği ününe ün katmıştır. Bu bölümde “nitrogliserin neden bu kadar büyük bir üne sahip? Neden bu kadar güçlü bir patlayıcı özelliğine sahip?” gibi soruları cevaplamak istiyorum.

Nitrogliserin, kimyasal bir maddedir. Diğer isimleri: trinitrogliserin ve gliserin trinitrattır. Gliserolün nitre edilmesiyle elde edilen, ağır, yağsı, renksiz, zehirli ve patlayıcı bir maddedir. Patlayıcı özellikle dinamit yapımında kullanılır. Aynı zamanda tıpta bazı kalp hastalıklarının tedavisinde vazodilatör madde olarak da kullanım görür. İlk defa 1847 yılında Ascania Sobrero isimli İtalyan bilimadamı tarafından Torino Üniversitesi’nde keşfedilmiştir. Nitrogliserin üretimini mükemmelleştiren ise 1860’larda Alfred Nobel’dir. Nitrogliserin’in en çok tanınan ve önemli özelliği fiziksel şok ile patlayabilmesidir. Nitrogliserin’in bir başka tipi sülfürik asit+ nitrik asit+gliserol ile elde edilir.

Peki, nitrogliserinin neden patlayıcı özelliği bu kadar güçlüdür?

 1) Nitrogliserin hem oksitleyici hem de yakıt özelliği gösterir.

Nitrogliserin molekülleri, bir hidrokarbon gövdesine (yakıt özelliği gösterir) doğrudan bağlı 3 tane nitrat grubu (güçlü oksitleyici madde)içerir.

Benzin gibi hidrokarbonlar patlayıcılık özelliğinden çok yanıcı maddelerdir. Çünkü patlayıcı özelliği kazanabilmesi için oksijenin yanma reaksiyonunda hidrokarbonla etkileşim içerisinde olması gerekir. Nitrogliserin bünyesinde oksitleyici madde yani oksijen bulundurduğu için böyle bir etkileşime girmek zorunda kalmaz.

2)Parçalanma reaksiyonunda açığa çıkan enerji oldukça yüksektir.

4C₃H₅(ONO₂)₃(g) –> 12 CO₂(g) + 10 H₂O(g) + 6 N₂(g) + O₂(g)

Reaksiyonda oldukça fazla ısı açığa çıkar. Çünkü molekül ısınmayla gaz haline geçerken bütün yüksek enerjili sigma bağları kırılır. Patladığında nitrogliserinin her bir molünde yaklaşık 1.5 MJ kadar ısı açığa çıkar.

3)Reaksiyonda oldukça fazla gaz açığa çıkar.

Nitrogliserinin yoğunluğu 1.6 g/mL dir. Nitrogliserinin 4 molünün hacmi yaklaşık 570 mL dir. Bu miktar reaksiyon başlamadan önceki miktardır. Fakat nitrogliserin patladığında bu miktar oda sıcaklığında 710 L gibi muazzam bir hacme çıkar. Eğer sıcaklık arttırılırsa bu miktar daha da artar. Bu da ortamda çok fazla gaz açığa çıkması demektir.

Nitrogliserin, diatomit gibi inert materyallerle karıştırıldığında bu kararsız hali kararlı hale getirmek mümkün.(Diatomit, diğer isimleri şunlardır: DE, diatomitsi toprak, diahydro, kieselguhr, kieselgur ve Celite. Doğada bulunabilen, beyaz, tebeşirsi, sediment taşıdır. Ezildiği zaman çok ince, beyaz-bej bir toza dönüşür. Bu tozun aşındırıcı bir etkisi vardır ve porlu yapısı sebebiyle çok hafiftir.) Zaten bu da dinamit yapımında kullanılan bir tekniktir.

Dinamit eğer yere düşerse en azından nitrogliserin gibi patlamaz.

AZOT TRİ İYODÜR

Nitrogliserin çok ünlü bir patlayıcıdır. Fakat benim favorim azot tri iyodürdür. Yapımı çok basittir. Amonyak ve iyotu karıştırıp kuruttuğunuzda işte size azot tri iyodür! Ama size tavsiyem kesinlikle evde denemeyin. Çünkü bu molekülde azot(-),iyot(+) değerliktedir.

Kimyacı olan arkadaşlarımız bilirler. İyodu (+) değerlik yapmak pek kolay değildir. Bu durum iyodu kararsız hale getirir. Azot tri iyodür o kadar hassas bir moleküldür ki üzerine kıl düşse patlar. Videoyu izleyince de göreceksiniz. Dokunmayla bile patlıyor. O yüzden size tavsiyem nitrogliserin ve azot tri iyodüre pek bulaşmayın!

http://www.youtube.com/watch?v=ALZ3Q04TiAA