Balon balığı (kurbağa balığı veya kirpi balığı olarak da adlandırılır) zehirli bir balık türü olarak bilinir. Ülkemizde de görülebilen bu balık türü Japon mutfak sanatında yer almaktadır. Balon balığından hazırlanan bu yemeğe ‘fugu’ adı verilmektedir. Fugu Japonya mutfağının en meşhur yemeklerinden biri haline gelmiştir. Japonya da ve diğer birçok ülkede yemeğin hazırlanması yasa ile kontrol edilir ve sıkı eğitim almış mutfak şefleri tarafından yapılır.
Japonya da balığın karaciğerinin en lezzetli parçası olduğu düşünülür fakat en zehirli olan parçası da burasıdır. Bu nedenle 1984 yılında Japonya daki restoranlarda satışı yasaklanmıştır.
Balon balığının zehri, kapalı molekül formülü C11H17N3O8 olan tetradotoksin den kaynaklanır. 300 dereceye kadar ısıtıldığında dahi bozunmayan, tatsız kokusuz ve renksiz olan bu zehir periferik sinirlerin felç olmasına neden olurlar. Bu nedenle normal pişirme yöntemleriyle toksisitesi kaybolmaz. Bir yerde yakalar iseniz ‘evde pişirip yiyelim’ demeyin!
Tetradotoksin
Tetradotoksin, genellikle TTX olarak kısaltılır, insanlar üzerinde bilinen bir panzehiri olmayan güçlü bir nörotoksindir. Fareler üzerinde yapılan panzehir çalışmalarında başarılı olunmuştur ancak insanlar üzerinde etkinliği tam olarak belirlenmemiştir. Toksin alımı ağız yoluyla, enjeksiyonla, solunum yoluyla veya açık yaraya temas ile gerçekleşebilir.
Tetradotoksin sinir hücre zarlarındaki voltaj kapılı sodyum kanallarını bloke eder. Sodyum kanalları, bir hücrenin plazma zarından sodyum iyonlarını iletebilen iyon kanalları oluşturan integral membran proteinleridir.
Tetradotoksin balıklardaki simbiyotik bakteriler (Pseudoalteromonas tetraodonis gibi) tarafından üretilir.
Bu maddenin sodyum kanallarını bloke etmesi bazı medikal alanlarda da kullanımını sağlamıştır. Ölümcül kanser, migren ve eroin bağımlılığı gibi sorunların ağrı tedavisinde kullanılmıştır.
Türkiye’de raslandığına dair geçmiş yıllarda çıkan haber için tıklayınız.
Kaynaklar:
1) http://en.wikipedia.org/wiki/Fugu
2) http://en.wikipedia.org/wiki/Tetrodotoxin
3) http://en.wikipedia.org/wiki/Voltage-gated_sodium_channel#Voltage-gated
4) http://shofu.pref.ishikawa.jp/shofu/dokunuki_e/about_globefish/poison/
