Juglon nedir ? Ceviz ağacı ile bağlantısı nedir ?
Ceviz ağacı
Cevizgiller (Juglandaceae) Kuzey Amerika kökenli, sütsü özsulu büyük ağaçlar familyasıdır. Cevizgiller küçük bir familyadır. Üçüncü Zaman’da Kuzey kutbu yöresinde de yetiştiği anlaşılan başlıca cinsleri; acıceviz (carya),pterocarya, ceviz (juglans) dır.
Adi ceviz (Juglans regia) türü, Avrupa’da ve Asya’da Atlas Okyanusu’ndan Mançurya’ya kadar uzanan ülkelerde doğal olarak yetişir; İran kökenli olabilir. Adi ceviz 30 m kadar boylanabilen ve 150-200 yıl yaşayabilen, yuvarlak tepesiyle toprağı örten ve otların gelişmesini engelleyen, hatta insan sağlığı için zararlı sayılacak kadar koyu gölge veren bir ağaçtır (Bunun nedenine az da olsa değineceğiz). Gövde kabuğu, ilk zamanlarda beyaza yakıngümüşi gri renktedir, yaşlandığında koyulaşır ve çatlar. Bir yıllık dalları pürüzsüzdür. Bileşik yaprakları 5-7 adet uzun oval yapraktan oluşur. Ekimde olgunlaşan meyvesine ceviz; yeşil dış kabuğuna gövek ya da tetir denir. Ceviz ağacı tek evciklidir; yani dişi ve erkek çiçekler aynı ağaç üzerinde bulunur.
Türkiye’de yaklaşık 4,5 milyon ceviz ağacı vardır ve bunlardan yılda 100-150 bin ton dolayında ceviz alınır.
Ceviz (KOZ)
Ceviz ağacının, gövek denen yeşil bir dış kabukla kaplı odunsu iç kabuklu meyvesidir. Cevizin kabuğu az ya da çok girintili çıkıntılıdır, çenetlerin bitişme çizgisi boyunca çok kabarıktır. Ağırlığı 8-12 g arasında değişen kuru cevizin %35-60’ı kabuktur. Kabuğun içi, olgunlaşınca sertleşen ince deliksiz 2 bölmeyle 4 odacığa ayrılmıştır. Ceviz içi, yüzeyi çok kırışık bir beyin görünüşündedir ve kabuğun içini hemen hemen tümüyle doldurur.
Ceviz bileşenleri
Ceviz hayvansal protein kaynağı yerine geçebilen ve yüksek oranda doymamış yağ asidi içerikleri ile değerli bir besin kaynağıdır.
100 g cevizde doymuş ve doymamış yağ asidi miktarları:
Doymuş yağ asitleri;
- Palmitik asit – 5,4 g
- Stearik asit – 2,2 g
- Araşidik asit – 0,1 g
Doymamış yağ asitleri;
- Oleik asit – 10,8 g
- Gadoleik asit – 0,2 g
- Linoleik asit – 35,2 g
- Linolenik asit – 7,4 g
100 g cevizde besin değerleri, mineral ve vitamin miktarları:
Besin değerleri;
- Besin enerjisi – 670 Kcal
- Protein – 14,10 g
- Karbonhidrat – 14,03 g
- Yağ – 63,15 g
Mineraller;
- Potasyum – 391 mg
- Fosfor – 348 mg
- Magnezyum – 113 mg
- Kalsiyum – 89 mg
- Sodyum – 10 mg
- Çinko – 2,90 mg
- Demir – 2,40 mg
- Mangan – 2,10 mg
- Bakır – 1,30 mg
Vitaminler;
- Askorbik asit (C vit.) – 0,88 mg
- Tiamin (B1 vit.) – 0,3 mg
- Riboflavin (B2 vit.) – 0,1 mg
- Niasin (B3 vit.) – 0,82 mg
- Pantotenik asit (B5 vit.) – 0,45 mg
- Vitamin B6 – 0,44 mg
- Flosin (B9 vit.) – 56 mcg
İnsan sağlığı açısından önemi
Cevizdeki çoklu doymamış yağ asitleri olan α-Linolenik ve Linoleik insan sağlığı açısından son derece önemlidir. α-Linolenik asidin kadınları için günde 1,1 g erkekler için 1,6 g alınması önerilmektedir. Cevizin içindeki Linoleik asidin Linolenik asit e oranı 4:1 dir. Bu oran mükemmel denge olarak değerlendirilmektedir.
Linolenik asit kandaki basıncı azaltarak atardamarlardaki iltihaplanmayı, sertleşmeyi ve tıkanmayı, kan pıhtılaşmasını önler; kolesterolü düşürerek kalbi korur, bazı kanser çeşitlerine karşı vücudu dirençli tutar. Ayrıca ceviz egzamayı yok eder, yaraları iyileştirir, mide ve bağırsaklara faydalıdır, sağlıklı zayıflatır.
Besin değeri oldukça fazla olan ceviz beyin için de oldukça yararlıdır. Doğumdan önce büyük bir hızla oluşan nöronların üremesi doğumdan sonra tamamen durur ve zamanla ölmeye başlar. Ölen nöronların yerine yenileri gelmez ancak ceviz gibi yararlı meyvelerin tüketilmesi ile mevcut nöronların kapasitesi artırılabilir.
