Evrendeki En Değerli Bileşik [Su]

Su, evrendeki tüm moleküller arasında insanlık için en önemli olanlardan biridir. Susuz yaşamın mümkün olmayacağı gibi, fazla suda zehirleyip ölüme sebep verebilir. Nasıl mı? Şöyle buyrun.

Her yönüyle su oldukça özel bir bileşiktir. Biraz daha detayına inelim.

Nedir Su ?

Su, iki hidrojen atomu ve bir oksijen atomundan oluşan kimyasal bir bileşiktir. Bileşiğin sıvı fazını ifade etmek için su denir. Katı fazı buz olarak bilinir ve gaz fazına buhar denir. Belirli koşullar altında su ayrıca süperkritik bir sıvı oluşturur.

Sinonimler

Sinonim, eş anlamlı kelime anlamına gelir. Bilimsel literatürlerde kimyasalların birden fazla isimlendirmesi mevcuttur.

Suyun *IUPAC adlandırması aslında “Su”dur. Alternatif ismi ise oksidandır. Oksidan adı kimyada sadece mononükleer ana hidrit su türevlerini adlandırmak için olarak kullanılır.

*IUPAC – Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği’nin (İngilizce: International Union of Pure and Applied Chemistry) amacı, üye ülkelerdeki kimyacılar arasında sürekli iş birliğini teşvik etmektir.

Diğer isimlendirmeler şu şekildedir;

• Dihidrojen monoksit veya DHMO
• Hidrojen hidroksit (HH or HOH)
• H₂O
• Hidrojen monoksit
• Dihidrojen oksit
• Hidrik asit
• Hidrohidroksit asit
• Hidrol
• Hidrojen oksit
• Suyun polarize formu, H⁺ OH^–, hidron hidroksit

Su kelimesi Eski İngilizce kelime “wæter” veya Almanca “watar”, “wasser” kelimesinden gelir. Bu kelimelerin tümü ‘su’ veya ‘ıslak’ anlamına gelir.

İlginç Gerçekler

• Su, canlı organizmalarda bulunan ana bileşiktir. İnsan vücudunun yaklaşık yüzde 62’si sudur.
• Sıvı formunda su, şeffaf ve neredeyse renksizdir. Çok miktarda sıvı su ve buz mavidir. Mavi rengin nedeni görünür spektrumun kırmızı ucundaki ışığın zayıf emilimidir.
• Saf su, tatsız ve kokusuzdur.
• Dünya yüzeyinin yaklaşık %71’i su ile kaplıdır. Bu %71i detaylandırırsak; Dünya’ yüzeyindeki suyun %96,5’i okyanuslarda, %1,7’si buzullarda, %1,7’si yeraltı sularında, ufak bir kısmı nehirlerde ve göllerde ve %0,001’de bulutlarda bulunur.
• Dünya suyunun sadece %2,5’i tatlı sudur. Bu suyun neredeyse tamamı (%98,8) buz ve yeraltı suyudur.
• Su, hidrojen gazı (H₂) ve karbon monoksitten (CO) sonra evrende en çok bulunan üçüncü moleküldür.
• Bir su molekülündeki, hidrojen ve oksijen atomları arasındaki kimyasal bağlar, polar kovalent bağlardır. Su, diğer su molekülleri ile kolayca hidrojen bağları oluşturur. Bir su molekülü, diğer türlerle en fazla dört hidrojen bağına katılabilir.
• Suyun olağanüstü yüksek özgül ısı kapasitesi ( 25 ^°C’de 4.1814 J/(g.K)) ve ayrıca yüksek buharlaşma ısısı (normal kaynama noktasında 40.65 kj/mol veya 2257 kj/kg) vardır. Bu özelliklerin her ikisi de, komşu su molekülleri arasındaki hidrojen bağının bir sonucudur.
• Su görünür ışık altında neredeyse şeffaftır ve ultraviyole ve kızılötesi spektrum bölgelerinde görünür bölge aralığındadır. Molekül kızılötesi ışığı,ultraviyole ışığı ve mikrodalga radyasyonunu emer.
• Su, polaritesi ve yüksek dielektrik sabiti nedeniyle mükemmel bir çözücüdür. Polar ve iyonik maddeler, asitler, alkoller ve birçok tuz dahil olmak üzere suda iyi çözünür.
• Su molekülleri arasındaki hidrojen bağı yüksek yüzey gerilimi sağlar. Küçük hayvanların ve böceklerin su üzerinde yürüyebilmelerinin nedeni budur.
• Saf su, elektriksel bir yalıtkandır. Bununla birlikte deiyonize su bile iyonlar içerir, çünkü su otomatik iyonizasyona uğrar. Çoğu su eser miktarda çözünen madde içerir. Genellikle çözünen madde iyonlara ayrışan ve suyun iletkenliği arttıran tuzdur.
• Suyun yoğunluğu santimetre küp başına yaklaşık 1 gramdır. Düzenli buz sudan daha az yoğundur ve üzerinde yüzer. Çok az başka madde bu davranışı gösterir. Parafin ve silika, sıvılardan daha hafif katılar oluşturan maddelerin diğer örnekleridir.
• Molar su kütlesi 18.01528 g/mol’dür.
• Suyun erime noktası 0.00 °C’dir (32.00 derece F;273.15 K). Suyun erime ve donma noktalarının birbirinden farklı olabileceğine dikkat edin. Su kolayca aşırı soğutmaya maruz kalır. Erime noktasının çok altında sıvı halde kalabilir.
• Suyun kaynama noktası 99.98 °C’dir (211.96 derece F;373.13 K).
• Su amfoteriktir. Başka bir deyişle hem baz hem de asit olarak işlev görür.

Kaynaklar

• Braun, Charles L. “Why is water blue?” Journal of Chemical Education, Sergei N. Smirnov, ACS Publications, 1 August 1993.
• Gleick, Peter H. (Editor). “Water in Crisis: A Guide to the World’s Freshwater Resources.” Paperback, Oxford University Press, 26 August 1993.
• “Water.” NIST Standard Reference Data, U.S. Secretary of Commerce on behalf of the United States of America, 2018.