Covid-19’un yayılması ile birlikte el ve yüzey temizliği konuları oldukça önem kazandı. Bu temizliği sağlayan başlıca ürün olan dezenfektanlarda ise ciddi bir talep artışı meydana geldi. Ancak dezenfektanların koronavirüsü (Covid-19) nasıl saf dışı bıraktığı hakkında ne kadar bilgi sahibiyiz?
Dezenfektan koronavirüsü durdurur mu?
Evet. Covid-19 zarflı bir virüstür, yani viral genomu içeren protein kapsid bir lipit membran ile çevrilidir ve bu yapısı dezenfektanlara karşı oldukça dayanıksız bir savunma sağlar.
Alkol bazlı ürünler bu lipit katmanını bozar ve bu da virüsün konakçı hücreleri tanımasını ve bu hücrelere tutunmasını engeller. % 70-80 konsantrasyonlardaki alkol çözeltilerinin, bir dakikalık maruz kalma süresi ile zarflanmış virüsleri deaktive ettiği kanıtlanmıştır.
Kuaterner amonyum bileşikleri, viral zarfın lipit yapısına saldıracak başka bir dezenfektan sınıfıdır ve bu bileşikler tipik olarak yüzey dezenfektanları olarak kullanılır. Çamaşır suyu ve diğer güçlü oksitleyiciler virüsün temel bileşenlerini parçalar.
Koronavirüs’ten kaçarken zehir solumayın!
Covid-19 virüsü sebebiyle evde geçirilen zaman arttı ve aynı zamanda temizlik de dünyanın en önemli konularından biri haline geldi. Ancak temizlik yaparken dikkat etmemiz gereken noktalar var..
Dezenfektan koronavirüse karşı etkilidir!
Peki ya sadece sabun ve su virüsü durdurur mu ?
Elbette. Sabun, alkol bazlı dezenfektanlara çok benzer bir şekilde çalışır – virüsün yağlı lipit zarını bozar ve böylece devre dışı bırakır.
O halde ne için dezenfektanlara ihtiyacımız var?
Dışarıda geçirdiğiniz vakitler içerisinde örneğin yoldayken sabun ve su kullanmak pratik olmayabilir. Bu durumda, alkol bazlı bir el dezenfektanı işe yarayacaktır.
Ayrıca, virüsün evde yayılmasını önlemek için bir yüzey dezenfektanı kullanmak isteyebilirsiniz. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), masalar, kapı kolları, ışık anahtarları, telefonlar, uzaktan kumandalar, klavyeler ve masalar gibi yüksek dokunuşlu yüzeylerin sık sık dezenfekte edilmesini önerir.
Ancak bundan daha fazlası, hastaneler, bakım evleri ve yemek servisi tesisleri gibi yüksek riskli halka açık alanlarda yüzey dezenfektanlarına ihtiyacımız var. (Kuaterner amonyum bileşikleri, klor veya hidrojen peroksite dayanan dezenfektanlar) Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi, sodyum hipoklorit veya etanol bazlı ürünlerin (en az% 70) kullanılmasını önerir.
Dezenfektanlar aynı zamanda sağlık hizmeti çalışanlarına yönelik solunum maskeleri gibi Kişisel Koruyucu Ekipmanların eksikliklerin giderilmesine de yardımcı olabilir. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ndeki araştırmacılar tarafından yayınlanan bir ön baskı, solunum cihazlarını dekontamine etmek için buharlaştırılmış hidrojen peroksit kullanmanın, ekipmanın performansını etkilemeden üç kata kadar tekrar kullanılmasına izin verdiğini bildiriyor.
Virüs yüzeylere ne kadar süre yapışır?
Yüzey tipine bağlı olarak değişir. Bir çalışma, virüsün paslanmaz çelik ve plastik yüzeylerde iki ila üç gün sürdüğünü buldu. Bir hastanede yapılan bir başka çalışma, benzer koronavirüslerin cam, metal veya plastik gibi sert yüzeylerde dokuz güne kadar canlı kalabileceğini buldu.
Peki ya açık havada, binaları ve ağaçları da dezenfekte etmemiz gerekiyor mu?
Hepimiz sokakları, caddeleri, işyerlerini ve parkları dezenfekte eden kamyonların ve temizlik işçilerinin fotoğraf ve videolarını gördük
Bu önlemler için koronavirüse karşı en yaygın olarak kullanılan dezenfektan, seyreltilmiş bir sodyum hipoklorit veya ev tipi çamaşır suyu çözeltisidir. Ancak çamaşır suyunun dış yüzeylerde veya havada koronavirüsleri yok edip etmediği belirsizdir. Çamaşır suyu ultraviyole ışık altında parçalanır.
Dış yüzeylerden (kaldırım, ağaçlar, bina yüzeyleri vb.) koronavirüs maruziyetinin ne kadar etkili olup olmadığı ayrıca tartışılmalıdır.
Ne kullanacağımı nasıl öğrenebilirim?
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), sadece bu tür bir senaryo için geliştirilen yeni bir viral patojen programı altında Covid-19’a karşı kullanılmak üzere bir antimikrobiyal ürünler listesi yayınladı. Liste, kullanıma hazır spreyler, konsantreler ve mendiller dahil olmak üzere birkaç düzine ürün içeriyor. Listeye buradan ulaşabilirsiniz.
Şimdiye kadar Covid-19 üzerinde çok az ürünün (muhtemelen) test edildiğini anlamak önemlidir, çünkü bu tür etkinlik testini yapmak hala zordur ve zaman gereklidir.
Ayrıca, EPA listesinin yalnızca biyosidal olarak kayıtlı ürünleri kapsadığını unutmayın. Sabun ve deterjanlar gibi virüsü de devre dışı bırakabilen ürünler resmi listede yer almıyor çünkü ajans onları biyosidal olarak değerlendirmiyor.
Bu liste ülkemizde üretilen ürünleri içermiyor ancak listeyi incelerken etken maddeleri, hangi yüzeylerde kullanıldığı gibi temel bilgilere de ulaşabilirsiniz. İthal ürünlere denk gelirseniz yine bu liste üzerinden detaylarına bakabilirsiniz.
Avrupa için, çoğunlukla dezenfektanların onaylanması için çok farklı bir yasal sistem ve şirketlerin yapmasına izin verilen pazarlama iddiaları nedeniyle karşılaştırılabilir bir liste yoktur. Hollanda ve İsviçre gibi bazı ülkeler, patojenlere karşı genellikle güvenli ve etkili olduğu onaylanan el ve yüzey dezenfektanlarının listesini yapmaktadır. Sahte bir el dezenfektanı üreticisine kurban gitmediğinizden emin olmak için böyle listeleri kontrol etmeye değer.
Ülkemizde bu tür dezenfektan ürünleri biyosidal grubu adı altında değerlendirilmektedir ve Sağlık Bakanlığı’nın iznine tabidir. Ancak bildiğimiz kadarıyla son dönemlerde ruhsat alınarak piyasaya sürülen ürünlere dair bir liste henüz yayınlanmadı. En güncel izinli ürünlerin listesine ise buradan ulaşabilirsiniz.
Sahte üreticiler?
Sağlık Bakanlığı, yaşadığımız olağanüstü günler neticesinde olağanüstü önlemler alarak, merdiven altı diye tabir edilen üreticilere karşı gerekli önlemleri alıyor. Gerçekten üretim yaparak dezenfektan satmak isteyen üreticiler için ise izin sürecini daha hızlı hale getirdi.
Dezenfektanlar tükeniyor mu?
Dezenfektan koronavirüs ile olan savaşımızda olmazsa olmazlarımızdan. Covid-19 salgını, dezenfektanlara olan talebi kat ve kat artırdı ve aynı zamanda bunu yapan şirketlerin tedarik zincirlerini bozdu. Avrupa’ya göre üreticiler, etanol, propan-1-ol ve propan-2-ol gibi aktif maddelerin eksikliği, ko-formülanlar ve ürünlerini piyasaya sürmek için ihtiyaç duydukları bazı ambalajları tedarik etmekte sorun yaşıyorlar.
Ancak stokların yenilenmesi oldukça iyi görünüyor. Üreticiler ise dünyadaki fabrikalarda üretimi alanlarını dezenfektan yapmak için değiştiriyorlar.
Örneğin BASF, el dezenfektanı üretimi için birkaç ton izopropanolü yeniden tahsis etmiştir. Dow Chemical, dünya çapında beş tesisinde üretimi haftada yaklaşık 200 ton sterilizatör üretecek şekilde değiştirdi.
Damıtıcılar ve bira fabrikaları bile el temizliğini için alkol kaynaklarını kullanıyorlar. Aynı zamanda, resmi kurumlar ise, normalde uzun bir yetkilendirme prosedürüne tabi tutulması gereken yeni dezenfektan ürünler için piyasaya erişimi hızlı bir şekilde izlemek için belirledikleri yasaları kolaylaştırmaktadır.
Ülkemizde de biyosidal ürün grubuna giren dezenfektanlar için geçici ruhsatlandırma ile süreci hızlandırmış bulunmaktadırlar.
Koronavirüs bulaşmış insanları ‘temizlemek’ için dezenfektan kullanabilir miyiz?
Bu soruyu bildiğiniz üzere ABD Başkanı Trump’tan duyduk. Kendisi de konuşmasının devamında bunun mümkün olmadığını söyledi ama biz yine de uyaralım.
Hayır! Koronavirüs bulaşmış insanları dezenfektan ile temizleyemezsiniz. Dezenfektanlar kendi hücreleriniz için toksiktir, onları enjekte etmek veya yutmak sizi çok hasta eder ve hatta bu durum ölümcül olabilir.
Ülkemizde oldukça tartışılan bir konuda sirke!
Sirke Koronavirüse Karşı Etkili midir?
Sirke yapısı gereği bazen ev temizliği amacıyla kullanılmaktadır. Peki koronavirüse karşı yeteri kadar etkili midir ?
Kendi dezenfektanımızı yapabilir miyiz?
Dezenfektan koronavirüs savaşında en büyük silahlarımızdan bir tanesidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’nun da önerdiği el yapımı dezenfektan için şu yazımızı inceleyebilirsiniz.
El Dezenfektanı Nasıl Yapılır ?
Evinizde kendi imkanlarınız ile el dezenfektanı yapabileceğinizi biliyor muydunuz ?
