Sülfürik Asit Nedir?

Sülfürik asit; H₂SO₄ formülü ile güçlü ve son derece aşındırıcı bir asittir. Canlı dokulardan metallere ve taşlara kadar bir çok farklı malzemeyi aşındırabilir.

Tarihte vitriol yağı olarak da bilinen sülfürik asit; hafif viskozite ve keskin kokuya sahip olup  su ve diğer çözücülerde kolaylıkla çözünür. Kimyasal olarak, özelliklerinin derişimine bağlı olduğunu belirten diprotik asit olarak sınıflandırılır.

Bu bileşik lavabo açıcısından kurşun asit aküye kadar geniş bir kullanım alanına sahip. Halk arasında “akü asidi” diye bilinir. Elektriği iletir. Suda çözündüğünde çok yüksek ısı çıkar. Aynı zamanda gübre üretimi,  petrol arıtımı, atık su işleme ve kimyasal sentez, boyar madde, patlayıcı madde gibi birçok endüstriyel uygulamada hayati öneme sahiptir.

Kimyasal Özellikleri 

Su ile reaksiyonu : Sülfürik asitin hidrasyon reaksiyonu oldukça ekzotermiktir. Güvenlik nedeniyle, büyük miktardaki asit üzerine su dökmektense, su üzerine ufak miktarlarda asit dökülmesi tavsiye edilir. Asit ile su bir araya geldiği zaman ekzotermik bir reaksiyon gerçekleşir. Hızla gerçekleşen reaksiyon sonucu açığa çıkan ısı eklenen suyun buharlaşmasına ve buharlaşan suyun da dışarı çıkma isteği sonucu etrafa asitin saçılmasına neden olur. Ama su üzerine azar azar asit ilave etmek ki kimya bilimciler buna “asiti suda boğmak“ da derler; reaksiyonu yavaşlatarak oluşabilecek etkiyi de azaltır.

Siz siz olun asit üzerine su değil, suyun üzerine asit ilave edin. Ayrıca sülfürik asit ile suyun reaksiyonundan oluşacak ısı kullandığınız cam malzemelerin parçalanmasına da sebep olabilir. O yüzden işlemi kademeli ve dikkatli gerçekleştirmelisiniz.

Asitin üzerine su ilave edilmez !
Suyun üzerine asit eklenir.

Sülfürik asitin suya olan yüksek ilgisi, onu birçok endüstriyel işlemde tercih edilen çok iyi bir dehidratasyon ajanı yapar. Bu durum, örneğin, sülfürik asiti, şeker veya nişasta ile karıştırarak kanıtlanabilir. Sülfürik asit su ile reaksiyona girerken, şeker veya nişasta ise saf karbon gibi kararır.

Asit baz reaksiyonu : Herhangi bir asit gibi sülfürik asit de bir baz ile reaksiyona girerek ona karşılık gelen tuzu oluşturur. (sülfat) Örneğin; fungusit (mantar ve mantar sporlarının öldürülmesinde ve kontrol altına alınmasında kullanılan kimyasallara verilen genel isim) olarak kullanılan bakır II sülfat (CuSO₄), bakır oksit (CuO) ve sülfürik asit ile reaksiyonu sonucu sentezlenir.

Asit sentezi : Sülfürik asit, zayıf asitleri tuzlarından sentezlemek için kullanılabilir. Örnek olarak; sülfürik asit (H₂SO₄) ve sodyum asetat (CH₃COONa) reaksiyonundan meydana gelen asetik asit (CH₃COOH) gösterilebilir. Benzer örnek olarak; nitrik asit üretmek için potasyum nitrat ile sülfürik asit reaksiyonu gösterilebilir.

Metaller ile reaksiyonu : Sülfürik asitin seyreltik çözeltileri, metaller ile reaksiyona girerek hidrojen (H₂) ve kullanılan metale karşılık gelen metal sülfat oluşturabilir. (FeSO₄ örneği için reaksiyon 1e bkz.) Nikel, çinko ve demir gibi reaktif metaller ile kolayca reaksiyona girebilir. Bunun aksine, sülfürik asitin derişik çözeltileri aynı şekilde reaksiyona girmezler. Örnek olarak; bakır metali ile derişik sülfürik asit reaksiyonu sonucu sülfür dioksit, su ve sülfat iyonları oluşur. (Reaksiyon 2)

Reaksiyon 1 : Seyreltik sülfürik asit : Fe + H₂SO₄ → H₂ + FeSO₄

Reaksiyon 2 : Derişik sülfürik asit : Cu +  H₂SO₄ → SO₂ + 2 H₂O + SO₄²⁻ + Cu²⁺

Sülfürik Asiti Saklama

Bu bileşik; son derece tahriş edici ve tehlikeli olabilir. Yutulması veya solunulması halinde solunum sisteminde ciddi yanıklara sebep olur. Buna ek olarak vilde veya göze temas halinde de ciddi yanıklara sebep olabilir. Temas halindeki bölge göz duşu veya seyreltik baz ile yıkanmalıdır. Su ile yıkandığı takdirde ısı açığa çıkacaktır ve asıl yanmayı bu olay gerçekleştirecektir.

Bu kimyasal ile çalışırken çeker ocak veya iyi havalandırılmış bir alanda çalışmanız ve uygun koruyucu giysi ve gözlük kullanmanız tavsiye edilir.

Son olarak; sülfürik asit, koyu camlı şurup şişeleri gibi reaktif olmayan bir kap içinde saklanmalı, tahriş edici ve aşındırıcı olarak etiketlenmelidir.

Bu yazının orjinaline (ingilizcedir) buradan ulaşabilirsiniz. Ayrıca laboratuvar anılarını paylaşmak isteyenler olursa yorumlarını da hemen aşağıdan alabiliriz. Benim sülfürik asit ile birkaç ufak anım olmuştu zamanında.